1 Warszawska Brygada Pancerna im. Bohaterów Westerplatte została sformowana 19 sierpnia 1943 roku na mocy rozkazu Dowództwa 1 Korpusu Polskiego w ZSRR. Jej trzon stanowił 1 Pułk Czołgów, tworzony równolegle z 1 Dywizją Piechoty.
W skład brygady weszły:
1 Pułk Czołgów
2 Pułk Czołgów
batalion zmotoryzowany fizylierów
Pierwszym dowódcą jednostki był gen. Jan Mierzycan, którego później zastąpił płk Aleksander Malutin. W 1944 roku brygada została zreorganizowana – z systemu pułkowego przeszła na strukturę batalionową.
W dniach 12–13 października 1943 roku 1 Pułk Czołgów przeszedł swój chrzest bojowy w bitwie pod Lenino, wspierając natarcie piechoty ogniem dział czołgowych.
W 1944 roku brygada przeszła intensywne szkolenie, a następnie została skierowana na front. Po koncentracji na Ukrainie dotarła nad Dniestr, gdzie skupiały się siły 1 Armii Wojska Polskiego.
Najważniejsze działania:
25 lipca – przekroczenie Bugu
noc 30/31 lipca – marsz nad Wisłę
9 sierpnia – przeprawa przez Wisłę
10–16 sierpnia – ciężkie walki w rejonie Warki i Magnuszewa
W tym czasie brygada walczyła z niemiecką dywizją pancerno-spadochronową „Hermann Göring” oraz jednostkami piechoty.
13–14 sierpnia wspierała natarcie 1 Dywizji Piechoty, niszcząc umocnienia i punkty oporu przeciwnika.
Jesienią 1944 roku brała udział w działaniach przeciwko niemieckiemu przyczółkowi w widłach Bugu, Narwi i Wisły.
Na początku 1945 roku brygada wzięła udział w ofensywie zimowej:
15 stycznia – sforsowanie Wisły
17 stycznia – wyzwolenie Piaseczna i dotarcie do rejonu Włoch pod Warszawą
24–25 stycznia – wyzwolenie Bydgoszczy
W lutym jednostka prowadziła walki nad Gwdą. Szczególnie wyróżnił się 3 Batalion Czołgów, który odbił okrążony batalion radziecki i prowadził ciężkie walki w rejonie Wiśniewek i Gudowa.
W kolejnych tygodniach brygada brała udział w intensywnych działaniach bojowych na Pomorzu Zachodnim:
10 lutego – zdobycie Mirosławca (wraz z 2 Dywizją Piechoty)
walki o lotnisko oraz miejscowości: Nowe Łaski, Żabinek i Wierzchowo
19 lutego – udział w nieudanym uderzeniu armii, zakończonym przebiciem się na tyły wroga
Na początku marca:
1 marca – zdobycie Borujska
2–3 marca – zajęcie Żabina, Żabinka i Wierzchowa
4 marca – zdobycie Złocieńca
Podczas pościgu za niemieckim X Korpusem SS brygada wzięła do niewoli 706 jeńców i zdobyła 52 działa, tracąc tylko jeden czołg.
Następnie, działając w składzie 1 Armii Pancernej Gwardii, uczestniczyła w rajdzie w kierunku Zatoki Gdańskiej:
12 marca – wyzwolenie Nierchowa
21–23 marca – walki o Mały Kack
28 marca – rozpoczęcie walk o Gdynię
Oddziały brygady dotarły do śródmieścia i portu. Tego samego dnia pluton czołgów wraz z fizylierami uczestniczył w symbolicznym podniesieniu biało-czerwonej flagi.
